Wat is Human Centric Lighting?

Laatst bijgewerkt: september 2026

Human Centric Lighting, vaak afgekort tot HCL, is een begrip dat steeds vaker wordt gebruikt binnen de verlichtingswereld. Maar wat is Human Centric Lighting precies? Het gaat verder dan alleen een lamp met een instelbare lichtkleur. Bij HCL wordt gekeken naar de manier waarop licht aansluit bij de mens, de activiteit, het moment van de dag en de ruimte waarin het wordt toegepast.

Daarbij spelen onder andere het lichtniveau, het spectrum van het licht, de lichtkleur en de timing een rol. Juist de combinatie van deze factoren maakt Human Centric Lighting interessant – en tegelijkertijd complexer dan één specifieke functie op een armatuur.

Wat wordt bedoeld met Human Centric Lighting?

Bij traditionele verlichting ligt de nadruk voornamelijk op goed kunnen zien: is er voldoende licht om te lezen, te werken, te koken of een ruimte veilig te gebruiken?

Human Centric Lighting kijkt breder. Naast de visuele kwaliteit van verlichting wordt rekening gehouden met de manier waarop mensen gedurende de dag aan licht worden blootgesteld. Daarbij zijn niet alleen het armatuur en de lichtbron belangrijk, maar ook de toepassing, positie, hoeveelheid licht en het tijdstip waarop het licht wordt gebruikt.

Een product of verlichtingssysteem kan daarom niet uitsluitend op basis van bijvoorbeeld een instelbare lichtkleur als Human Centric Lighting worden aangeduid. De omstandigheden waarin het licht wordt toegepast zijn minstens zo belangrijk.

Welke factoren spelen een rol bij Human Centric Lighting?

human-centric-lighting-infographic-NL

Om Human Centric Lighting goed te begrijpen, is het belangrijk om naar verschillende eigenschappen van licht te kijken.

1. Lichtniveau

Hoeveel licht iemand ontvangt is een belangrijke factor. Daarbij is er een verschil tussen de lichtopbrengst van een armatuur, uitgedrukt in lumen, en de hoeveelheid licht die daadwerkelijk op een bepaald oppervlak of bij de gebruiker terechtkomt.

Voor goede verlichting moet daarom altijd naar de situatie worden gekeken. Een werkplek vraagt bijvoorbeeld om een andere verlichting dan een zithoek waar vooral sfeer gewenst is.

Bij meer gespecialiseerde HCL-toepassingen wordt bovendien niet alleen gekeken naar horizontale verlichting op bijvoorbeeld een tafelblad, maar ook naar het licht dat het oog daadwerkelijk bereikt.

2. Spectrum van het licht

Licht bestaat uit verschillende golflengten. De verdeling daarvan noemen we het spectrum.

Dat is belangrijk omdat twee lichtbronnen met bijvoorbeeld dezelfde aangegeven kleurtemperatuur van 4000 Kelvin niet automatisch exact hetzelfde spectrum hoeven te hebben. De kleurtemperatuur vertelt vooral hoe warm of koel het licht voor ons oog lijkt, maar beschrijft niet volledig hoe het licht spectraal is opgebouwd.

Binnen professionele toepassingen van mensgerichte verlichting wordt daarom steeds meer gekeken naar de spectrale eigenschappen van licht en niet uitsluitend naar Kelvinwaarden. De CIE gebruikt hiervoor onder andere specifieke α-opische grootheden en melanopic EDI om bepaalde niet-visuele lichtprikkels te beschrijven.

3. Timing en gebruiksduur

Ook het moment waarop verlichting wordt gebruikt speelt een rol.

Licht in de ochtend, overdag en in de avond wordt niet onder dezelfde omstandigheden ervaren. Daarnaast maakt het verschil of iemand slechts enkele minuten of gedurende meerdere uren aan een bepaald lichtniveau wordt blootgesteld.

Een volwaardige HCL-oplossing kijkt daarom niet alleen naar welk licht wordt toegepast, maar ook naar wanneer en gedurende welke periode.

4. Lichtkleur

De lichtkleur is waarschijnlijk het meest herkenbare onderdeel van Human Centric Lighting.

Met armaturen met een instelbare lichtkleur kan bijvoorbeeld worden geschakeld tussen zeer warm licht van circa 2200 Kelvin en neutraler licht van 4000 Kelvin. Daarmee kan dezelfde lamp op verschillende momenten voor een andere toepassing worden gebruikt.

Warm licht kan bijvoorbeeld prettig zijn wanneer sfeer belangrijk is, terwijl neutraler licht praktisch kan zijn tijdens lezen of werken.

Dat maakt een instelbare lichtkleur bijzonder functioneel. Maar alleen het kunnen wijzigen van de Kelvinwaarde maakt een armatuur nog geen compleet Human Centric Lighting-systeem.

Is een lamp met instelbare lichtkleur automatisch HCL?

Nee.

Dit onderscheid is belangrijk, zeker omdat termen als HCL, biodynamische verlichting en circadian lighting regelmatig naast elkaar worden gebruikt.

Een armatuur waarmee de gebruiker de lichtkleur en lichtsterkte kan aanpassen biedt praktische mogelijkheden die binnen een Human Centric Lighting-concept gebruikt kunnen worden. Voor een volwaardige HCL-toepassing moet echter naar het complete verlichtingsplan worden gekeken.

Denk daarbij aan:

de hoeveelheid licht;
de spectrale eigenschappen;
het moment waarop het licht wordt gebruikt;
de gebruiksduur;
de positie van het armatuur;
de combinatie met daglicht;
de activiteit van de gebruiker;
en eventueel automatische lichtregeling.

In professionele omgevingen kunnen daarvoor tijdprogramma's, sensoren en uitgebreidere lichtregelsystemen worden ingezet.

Human Centric Lighting en instelbare verlichting van Steinhauer

Binnen de collectie van Steinhauer zijn verschillende armaturen verkrijgbaar waarmee de gebruiker zowel de lichtsterkte als de lichtkleur kan aanpassen. Deze armaturen moeten niet automatisch als complete HCL-systemen worden gezien, maar bieden wel veel flexibiliteit om verlichting af te stemmen op het gebruiksmoment.

Een voorbeeld is de Soleil 2 4386. Deze vloerlamp combineert een krachtige uplight met een leesarm. De lichtkleur is instelbaar van 2200 tot 4000 Kelvin en de lichtsterkte kan eveneens worden aangepast. Hierdoor kan één armatuur zowel krachtig functioneel licht als zachter en warmer licht bieden.

Ook de Zenith 2 4394 combineert een uplight en leesarm met een instelbare lichtkleur van 2200 tot 4000 Kelvin. Beide lichtpunten kunnen worden afgestemd op de gewenste toepassing.

Een compacter voorbeeld is de Platu 3351. Deze leeslamp beschikt over drie instelbare lichtkleuren van 2200, 2700 en 4000 Kelvin en een dimbare lichtopbrengst. Daarmee kan de gebruiker eenvoudig wisselen tussen verschillende lichtinstellingen.

Het zijn praktische voorbeelden van armaturen waarmee gebruikers meer controle krijgen over hun verlichting, zonder daarbij te suggereren dat één armatuur op zichzelf een volledig Human Centric Lighting-concept vormt.

Wat betekent Human Centric Lighting voor dealers?

Voor dealers biedt Human Centric Lighting vooral een goede aanleiding om verder te kijken dan alleen het ontwerp van een lamp.

Bij het adviseren van verlichting kunnen vragen worden gesteld als: waarvoor wordt de verlichting gebruikt, op welke momenten van de dag, hoeveel licht is nodig en wil de gebruiker kunnen wisselen tussen functioneel en sfeervol licht?

Een armatuur met dimbaarheid en een instelbare lichtkleur kan vervolgens een passende oplossing zijn wanneer flexibiliteit gewenst is.

Daarmee verschuift het verkoopgesprek van alleen “welke lamp vindt u mooi?” naar “welk licht heeft u op verschillende momenten nodig?”

Juist daarin ligt voor de verlichtingsspecialist een belangrijke adviserende rol.

Human Centric Lighting is meer dan lichtkleur alleen

Human Centric Lighting draait uiteindelijk niet om één lamp, één Kelvinwaarde of één technische functie. Het is een bredere manier van kijken naar verlichting, waarbij lichtniveau, spectrum, lichtkleur, timing, ruimte en gebruiker gezamenlijk worden meegenomen.

Armaturen met dimbare en instelbare verlichting bieden daarbij interessante mogelijkheden. Ze geven gebruikers de vrijheid om het licht beter af te stemmen op verschillende activiteiten en momenten van de dag.

Ontdek de armaturen van Steinhauer met instelbare lichtkleur of laat u adviseren door een Steinhauer-dealer over verlichting die past bij uw ruimte en gebruik.